“The Story Behind the Deuba’s Wealth”
(देउवा परिवारको सम्पत्तिको कथा – नेपाली अनुवाद)
नेपाली कांग्रेसकी नेतृ तथा पूर्व परराष्ट्रमन्त्री डा. अर्जु राणा देउवाको जग्गा–जमिनको स्रोत उनका बाबुआमाबाट प्राप्त अंश, केही दाइजो (दाइजो/दाइजो स्वरूप प्राप्त), र विभिन्न अन्तर्राष्ट्रिय संस्थाहरूमा काम गरेर कमाएको व्यक्तिगत आम्दानीबाट आएको मानिन्छ।

बर्दियामा डा. अर्जुको बाबुले उनलाई दाइजो स्वरूप ६ बिगाहा, अर्थात् करिब ८० रोपनी जग्गा दिएका थिए। यसमध्ये उनले २०७५ सालमा ३ बिगाहा (करिब ४० रोपनी) जग्गा आफ्नो छोरा जयवीर सिंह देउवालाई नामसारी गरिदिएकी थिइन्। यो उनले किनेको जग्गा नभई अंश स्वरूप छोरालाई दिएको जग्गा थियो।

मनोविज्ञानमा पीएचडी गरेकी उनले २०४५ सालदेखि २०६४ सालसम्म विभिन्न अन्तर्राष्ट्रिय एनजिओ र विकास एजेन्सीहरूमा कन्सल्टेन्टको रूपमा काम गरिन्। उनले दुई दर्जनभन्दा बढी संस्थाहरूमा काम गरिन्, जसमा DANIDA, USAID, Women’s Kind, ICIMOD, IUCN, DFID, The Asia Foundation, UNDP, UNICEF, IPPF International, CARE, Save the Children, राष्ट्रिय योजना आयोग, गरिबी निवारण कोष, महिला तथा बालबालिका मन्त्रालय, वन मन्त्रालय, UNIFEM (अहिले UN Women), RUWDUC, Saathi आदि संस्थाहरू पर्छन्।
यी संस्थाहरूमा काम गर्दा उनी डलर र नेपाली रुपैयाँ दुवैमा धेरै पारिश्रमिक पाउने नेपाली कन्सल्टेन्टमध्ये एक थिइन्। उनले IUCN, IPAS र Global White Ribbon Alliance जस्ता संस्थाहरूको बोर्डमा पनि लामो समय काम गरिन् र अन्तर्राष्ट्रिय रूपमा धेरै भ्रमण गरिन्।

यसै समयमा उनले १९९० को दशकमा स्थापना भएको काठमाडौं कलेज अफ म्यानेजमेन्ट (नेपालमा पहिलो पटक BBA पढाइ सुरु गर्ने कलेज) को संस्थापक बोर्ड निर्देशकको रूपमा पनि काम गरिन्।

विभिन्न संस्थाहरूमा काम गरेर कमाएको पैसाबाट उनले २०५२ सालमा डडेलधुरामा १३ रोपनी जग्गा ४ लाख रुपैयाँमा किनेकी थिइन्।

उनका पुर्खाबाट मकवानपुरको औद्योगिक क्षेत्रमा ५ धुर जग्गा दाइजोमा पाएकी थिइन्। सोही जग्गा २०६७ सालमा बेचेर मकवानपुरकै शहरभन्दा टाढाको गाउँ क्षेत्रमा २ कट्ठा जग्गा किनेकी थिइन्।

डा. अर्जुले १९९५ मा विवाह हुनुभन्दा अघि भक्तपुरको सिपाडोलमा ४ रोपनी जग्गा किनेकी थिइन्। त्यतिबेला उनले क्यानाडियन को–अपरेसन अफिसमा काम गरेर कमाएको पैसाले सो जग्गा किनेकी थिइन्।

विभिन्न संस्थाहरूमा काम गरेर कमाएको पैसाबाट उनले २०६५ सालमा कास्कीको घ्यारजाटीमा २ रोपनी जग्गा पनि किनेकी थिइन्। त्यस्तै २०५४ सालमा टिकापुरमा ३ कट्ठा २ धुर जग्गा ५०,००० रुपैयाँमा किनेकी थिइन्।

बुढानीलकण्ठमा अहिले घर रहेको ६ रोपनी जग्गामध्ये ४ रोपनी बाबुले दाइजो दिएका थिए भने २ रोपनी उनले २०५२–२०५४ सालतिर आफ्नो कमाइबाट किनेकी थिइन्। सोही जग्गामा बनेको घर GenZ आन्दोलनका बेला जलाइएको थियो। यस ६ रोपनीमध्ये २ रोपनी जग्गा २०७६ सालमा छोरा जयवीर सिंह देउवालाई नामसारी गरिएको थियो। कतिपयले यसलाई उनले नयाँ किनेको जग्गा भनेर समाचार फैलाए, तर त्यो अंश स्वरूप दिइएको जग्गा थियो।

डडेलधुरामा रहेको डा. अर्जुको घर र जग्गा २०७४ सालमा बैंक ऋण लिएर किनेको थियो। GenZ आन्दोलनमा जलाएपछि बीमाबाट आएको पैसाले ऋणको किस्ता अन्ततः तिरिएको थियो।

२०२८ सालतिर कञ्चनपुरमा किनिएको पुर्ख्यौली खेतीयोग्य जमिनमध्ये शेरबहादुर देउवाको भागमा परेको १३.३१ रोपनी जग्गा २०८१ सालमा जयवीर सिंह देउवालाई नामसारी गरिएको थियो। कतिपयले यसलाई पनि नयाँ जग्गा किनेको भनेर गलत समाचार दिएका थिए।

जयवीर सिंह देउवाले २०७७ सालमा कास्कीको धिकुरपोखरीमा ५–६ लाख रुपैयाँ प्रति रोपनीका दरले १२ रोपनी जग्गा किनेका थिए। कुल मूल्य करिब ६५ लाख रुपैयाँ थियो। यो जग्गा पोखराको लेकसाइडबाट करिब १ घण्टा टाढाको गाउँ क्षेत्रमा पर्छ। भविष्यमा कृषि र कुटीर (कottage) बनाउने उद्देश्यले यो जग्गा किनिएको हो।

हिसाब गर्दा डा. अर्जुको नाममा कुल ४१.६४ रोपनी जग्गा र जयवीर सिंह देउवाको नाममा ६७.२४ रोपनी जग्गा रहेको देखिन्छ।
जग्गा धेरै जस्तो देखिए पनि अधिकांश जग्गा साना शहर वा दुर्गम क्षेत्रमा भएकाले बजार मूल्य कम छ।

यसका साथै अधिकांश जग्गा विवाह अघि दाइजो र आफ्नो कमाइबाट जोडिएको देखिन्छ। डा. अर्जुले सार्वजनिक पदमा हुँदा नियमित रूपमा सम्पत्ति विवरण बुझाउने गर्थिन्, जसमा यी सबै विवरण उल्लेख छन्।
डा. अर्जु जुड्ड शम्शेर जे.बी. राणाकी नातिनी पनि हुन्।